ECKARTS NOTES. Click here to read more and order!

De pionier van het nieuwe groene denken

Jun 01, 2006 (Zoete , Gerrit Lijffijt )

Hij is multi-miljonair en stemt al jaren Groen Links. Hij haat de VS van George W. Bush, maar heeft wel een multimedia-universiteit in San Francisco waar hij momenteel vertoefd. Idealist en investeerder Eckart Wintzen in de spagaat tussen realiteit en virtualiteit.

Ex'tent, de investeringsmaatschappij van Eckart Wintzen, ligt diep verscholen in de bossen van Austerlitz. Wij zijn er om hem, Eckart Wintzen, één van de meest markante ondernemers van Nederland, te interviewen. Maar Eckart Wintzen is er niet. Eckart Wintzen bevindt zich in San Francisco, aan de westkust van de Verenigde Staten. En toch zijn we naar Austerlitz gekomen om hem te interviewen. Via de beeldtelefoon.

In zijn prachtige kantoor staat op het bureau van Eckart Wintzen zijn laptop en iets dat daar op lijkt, maar iets groter is. Het is een eye-catcher, een beeldtelefoon dus. Een middel tegen milieuvervuiling waar Eckart Wintzen heilig in gelooft. "De kwaliteit zal je ontzettend meevallen," had Wintzen beloofd. En het moet gezegd: het is alsof je bij hem aan tafel zit. Naast de man in San Francisco zien we in het scherm ook onszelf. Maar dat kan weg. Eckart Wintzen drukt op een knop. Nu zien we alleen hem. Hij speelt verder nog wat met de afstandsbediening. Hij zoemt zichzelf op het scherm in, zoemt zich uit en vraagt of we een beetje comfortabel zitten? "Nou, laten we dan maar beginnen," zegt de man in San Francisco.

We hadden graag naar San Francisco gekomen, maar dat vindt u zonde van de kerosine en de fossiele brandstoffen. Bovendien is dit wel zo pragmatisch. Bent u erg begaan met het milieu?

"Je kunt op verschillende manieren proberen het milieugedrag van de huidige markteconomie in betere banen te leiden. Je kunt oproepen: consumeer niet zoveel. Dat helpt geen moer natuurlijk. Want iedereen denkt: laat een ander dat maar doen. Zelf wil ik nu een nieuwe auto een nieuw bankstel of nieuwe gordijnen. Dus dat vingertje opsteken, helpt niet.

"Maar je kan mensen ook proberen te verleiden om iets anders te doen. Om hun welstand in betere banen te leiden. Daar is dit een voorbeeld van. Waarom miljoenen liters kerosine inzetten om elkaar recht in de ogen te kunnen kijken, terwijl dat met de moderne techniek ook kan. We zitten nu in een systeem waarin we allemaal achter elkaar gaan staan op de grote autoweg. Met veel te zware, te grote en te vette auto's zijn we bereid om anderhalf uur in de file te gaan staan, alleen om een ander te ontmoeten. Zoals jullie nu ook met de auto zijn gekomen. Als je zelf zo'n beeldtelefoon had gehad, had je zelfs niet naar Austerlitz hoeven komen.

"Wat ik met mijn werkzaamheden probeer te doen, is mensen te verleiden naar een ander gedrag. Ik zeg: koop nou zo'n apparaat, want dan kun je misschien wel dertig procent op je reisgedrag besparen of misschien zelfs meer. Dat betekent, dat je én goedkoper uit bent, én minder schade aanricht aan het milieu. Én dat je tegelijkertijd ook nog het gevoel van welstand hebt. Want omdat we dat levenspatroon nu eenmaal hebben, willen mensen nu eenmaal op een grote afstand iets met elkaar hebben. Er zijn multinationals waarvan de directies zijn verdeeld over vier continenten. Als je in die wereld het reisgedrag wilt onderdrukken, heeft het geen enkele zin om met het vingertje te wijzen. Maar je kan wel een alternatief aanbieden.

"Toen Cor Boonstra het hoofdkantoor van Philips verplaatste naar Amsterdam, zijn er van meet af aan heel veel mensen heen en weer gaan reizen naar Eindhoven. Want niet alleen Cor vertrok, maar ook de hele hofhouding daar omheen. Dus iedereen: hup in de auto, om even de baas of hun supervisor te spreken. Dat is twee uur in de file heen, twee uur in de file terug, voor een gesprekje van een half uur. Als ze deze dingen in Amsterdam en Eindhoven hadden neergezet, was en is dat allemaal niet nodig. Dan bespaar je op het reisgedrag en houden je mensen ook nog eens fijnere en efficiëntere tijd over. Dat is mijn manier van denken in het groene. Minder milieuschade aanrichte bij een zelfde welvaart, dat is mijn denken. Ja wel de welstand behouden want daar zijn we kennelijk aan verslaafd.

"Een ander voorbeeld daarvan is Green Wheels, ook zo'n groene investering van mij. We zijn er aan gewend dat iedereen zijn persoonlijke mobiliteit heeft. We moeten naar tante Agaat kunnen gassen, of naar de golfbaan of naar zee. De gangbare gedachtegang daarover is dat je dan zelf een auto moet hebben. Nee, zegt Green Wheels, je hoeft slechts een auto voor dat moment te hebben. Als je een Green Wheels-abonnement hebt, reserveer je een auto, soms vijf minuten tevoren, je houdt je kaartje bij het raam, de deur gaat open, en je kan zo wegrijden. Green Wheels geeft persoonlijk vervoer van A naar B , zonder dat er nodeloos veel auto's voor hoeven te zijn. Green Wheels heeft op twaalf abonnees één auto. Dat betekent dus dat ze elf auto's uitsparen. Dat zijn concepten, daar val ik voor. Het is niet vaag. Het is niet zomaar een paar boompjes planten en meehuilen met Greenpeace. Ik probeer met mijn doen en laten het gewoontepatroon van de mensen te veranderen en hen hun gevoel van welzijn te laten behouden."

Wintzen belegt zijn geld via Ex'tent, zijn eigen investeringsmaatschappij. Geld, dat hij met de verkoop van zijn bedrijf BSO verdiende. In 1976 verwerft Wintzen middels een management buy-out (kosten: tien gulden) BSO, op dat moment een bedrijf met twaalf werknemers. Als hij in 1996 BSO samen laat smelten met Philips dochter C&P  tot Origin vertrekt, heeft het bedrijf tienduizend werknemers in 21 landen. Anders dan de gemiddelde topman misschien zou doen, blijft Eckart Wintzen zakelijk actief. Hij zet zich echter niet alleen in voor zijn eigen welzijn, maar ook voor een betere aarde en een meer gelijkwaardige verdeling van de welvaart. Naast de al genoemde beeldtelefoon en Green Wheels investeert Wintzen via Ex'tent ook in Ben & Jerry's ijs en een multimediaopleiding in Amerika. Dat College for Digital Arts in Emeryville is dan ook de reden dat hij zich in de Verenigde Staten bevindt.

Op het moment van het interview (daar 09.00 uur) stroomt de school vol. De workshops op deze school gaan soms dag en nacht door. Vakantie kennen ze er niet.  "Er staat hier voor meer dan tien miljoen aan zooi," zegt Eckart Wintzen. "Aan audio-equipment, studio's en weet ik het allemaal meer. Die ruimtes kosten nogal wat aan dollars per uur. Die worden dus zoveel mogelijk vol gepland, ook in de weekends en ‘s nachts. Dat is in het echte leven ook zo."

Wat doet u daar, geeft u daar les?

"Nee, die school is van ons. Die is onderdeel van het ‘Ex'tent-imperium'. En die school runt verder prima. Maar ik ben even hier om the soul te herstellen. The soul had wat deukjes opgelopen. Het sfeertje was niet meer helemaal het lekkere familiegevoel dat we hier gewend waren. In Amerika is de management stijl nogal hiërarchisch  en ik kreeg signalen dat de bureaucratie de overhand begon te krijgen. Dat was voor mij aanleiding om over te komen en de eckartiaanse management stijl van delegatie en empowerment te herstellen. Zo te zien begint dat aardig te lukken, de mensen hebben weer twinkels in hun ogen

Is de school te groot geworden?

"Nee, nog lang niet. Het college heeft nu negenhonderd studenten en zal nog flink doorgroeien. We hebben ons hier gevestigd omdat San Francisco zich heeft ontpopt tot het kruispunt van technologie, entertainment en nieuwe media. Er is hier een ruime markt. En wij moeten de studenten hier ook aan werk helpen. Anders dan in Nederland hebben wij de verantwoordelijkheid op ons genomen, dat de studenten ook een baan krijgen. Dus hebben we een aparte ‘placement' afdeling, waar zes mensen werken, die hun tentakels in de industrie hebben waar de graduates aan een baan geholpen kunnen worden

Digital arts, kunst, het imago van oude hippie, provo en new-age hangt heel erg aan u, kunt u zich daarin vinden?

"De kreet overjarige hippie heb ikzelf uitgevonden, dus daar kan ik me in vinden. Provo is nieuw, dat ik weet, maar ik mag graag provoceren. Deze school is één van mijn activiteiten, de beeldtelefoon een andere."

Ik heb begrepen dat de burgemeesters van de vier grote steden wekelijks zo vergaderen?

"Drie, Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Utrecht kan het zich niet permitteren, die hebben er nog geen."

Wat kost zo'n ding dan?

"Niet zo veel hoor, 7.600 euro per stuk. Dat is peanuts voor een gemeente. Want die richten zo maar een zaal in voor een videoconferentie die veertigduizend euro of meer kost. Daar kan je wel zes van deze apparaten voor kopen. Dit is een complete video-studio in een doos."

Dat van die beeldtelefoon snap ik, maar waarom die school?

"Deze beeldtelefoon is een voorbeeld van virtuele aanwezigheid. Wij zijn nu virtueel bij elkaar aanwezig. Ik zie aan je ogen of je mij kunt volgen of in slaap begint te vallen. Maar zo zou je veel meer virtueel kunnen doen en er een fenomeen van maken. Wat is de welvaartsmaatschappij? Slechts vijftien procent van het geld dat er in Nederland omgaat heeft te maken met ons voedsel en onderdak. Al het andere is luxe en welstand. Als je naar die luxe kijkt, heeft dat alles met de zintuigen te maken. Een comfortabele auto, dat het warm moet zijn als je naar een voetbalwedstrijd kijkt, het is allemaal zintuiglijk georiënteerde bevrediging. Daar denk ik over na en vraag me af, of het op een andere manier kan. Dan is virtueel entertainment een opkomend fenomeen. Denk maar aan gaming. En moderne filmeffecten worden niet meer in een studio maar met de klik van een muis gemaakt. Als je maar lang genoeg klikt, krijg je hele levende wezens. Dus als ik virtueel entertainment wil maken, heb ik operators nodig die dat kunnen. Vandaar dat wij dus deze school voor digital arts hebben. Want alleen als de kunst gedigitaliseerd is, kun je hem verspreiden zoveel als je wilt. Als je maar voldoende bandbreedte hebt, kan het overal zo geconsumeerd worden op het kwaliteitsniveau dat het gemaakt is. Een kopie hoeft niet slechter te zijn dan het origineel. Dat vind ik een prettige ontwikkeling. Deze school levert mensen af, die dat soort entertainment kunnen maken. Gaming vind ik één van de meest interessante, virtuele en immateriële varianten van een sport competitie. Bovendien is het een belangrijk, nieuw en groot stuk van onze economie geworden. Maar de milieu-impact ervan is relatief beperkt. Het is niet nul, maar relatief beperkt. Daar verdiep ik me in. De samenvatting daarvan voor mij is, en in het Engels klinkt dat beter: stop moving the atoms, move the electrons. Dus niet meer het materiaal verplaatsen maar elektronen, die bewegen bijna zonder weerstand. Dat is waar ik mee bezig ben."

U bent idealist maar ook ondernemer, wat zijn uw drijfveren?

"Mijn belangrijkste beweegreden is, dat ik lange termijn denk. Het Rapport van Rome dat eind zestiger jaren uitkwam, heb ik gelezen. Dat  rapport is ten onrechte verguisd, want er staat één zin in die alles samenvat: op een statische planeet kun je niet blijven groeien. Op iets wat beperkt van omvang is, kun je niet blijven groeien want het past er niet meer op. Dat heeft mij tot nadenken gezet. En ik verzamel altijd vrienden om me heen die daar ook over willen nadenken. Dat zijn altijd links georiënteerde mensen. Het feit dat ik ooit eens wat geld heb verdiend, heeft mij niet van dat linkse afgebracht. Ik stem nog steeds Groen Links. Ik geloof dat als er beter evenwicht zou bestaan tussen de mensen onderling, er aanzienlijk meer rust zou zijn op deze planeet. Dan zaten we elkaar niet zo op te naaien.

"Zoals wij bijvoorbeeld in Nederland denken, de welstand die we hier hebben, moet in China ook kunnen. Wat een gelul. Dat kan helemaal niet in China, tenzij we de planeet totaal verruïneren. Als China zo doorgaat ons Westerse model te volgen dan hebben ze over twaalf jaar de totale opbrengst van de OPEC nodig voor hun economie. Dus dat kan helemaal niet. Nee, dus niet China mag ook. Wij, de westerse economie, zullen met z'n allen moeten leren een stapje terug te doen. En willen we de andere wereldbevolking überhaupt een kans geven dan zullen we zelfs aanzienlijk wat stappen terug moeten doen. Want dat huilerige van nu: de derde wereld moet ook een kans krijgen. Daar zit geen mededogen achter maar businessdrive. Want dan hebben we een grotere markt en kunnen we ook daar zaken doen."

Maar alle economische modellen zijn gebaseerd op groei?

"Ach, weet je wat, economie is toch helemaal geen wetenschap. Economische modellen zijn alleen maar waarnemingen uit het verleden. Daar kun je dan vreselijk wetenschappelijk over doen, maar niemand weet hoe het echt werkt. Als er echt een probleeem is weten noch Bush, noch onze overheid of wie dan ook hoe je het echt moet oplossen, om maar niet te spreken van een economie die in balans is met de planeet. Die groei waar je het over hebt die zogenaamd nodig is , is het directe gevolg van het feit dat we rente hebben. Als wij dat concept zouden loslaten, zou er geen groei meer nodig zijn. Maar dat is weer een heel ander verhaal. De Belg Bernard Litaer heeft daar een fantastisch boek over geschreven."

Hoe lang bent u nu in Amerika?

"Ik zit hier een week of vijf."

Bevalt het?

"Ik zou hier nooit willen wonen."

Is de USA eigenlijk niet gewoon te rechts voor u?

"Het is een vreselijk land. Het is niet alleen te rechts, wij vinden Nederland bureaucratisch maar dat is nog kinderspel vergeleken met Amerika. Het allerergste van dit land zijn die fucking lawyers, die gewoon de hele maatschappij in handen hebben. Je kunt hier geen stap zetten, of je moet je laten indekken door een lawyer. Éénderde van de hoogbouw in dit soort steden is handen van lawyers of banken. Mensen die nul komma nul, nul, nul, nul toegevoegde waarde tot de maatschappij hebben.

"Geen wonder dat de Osama-aanhangers denken van dat symbool daar, dat hoort er niet. Dat is een schandvlek op deze planeet. Uiteraard ben ik niet voor de actie van 9-11. Maar ik snap hem wel. Ik snap de boosheid. Want het was het symbool van zinloze rijkdom. Het World Trade center, symbool van de macht van het westerse kapitalisme."

En de artistieke armoede is er sinds 9-11 alleen maar groter op geworden?

"Die reactie van de Amerikanen. Als je bedenkt hoeveel mensen er sinds de Tweede Wereldoorlog alleen al door Amerikaanse bommen en ander geschut zijn omgekomen. Miljoenen mensen zijn er gesneuveld. Nu zijn er drieduizend mensen gesneuveld onder bommen van een tegenstander. Zien ze nu eindelijk eens wat het is om op eigen grond aangevallen te worden door een macht waar je geen moer mee te schaften hebt. En dat Bush daarop reageert met een War on Terrorism. Als je daar etymologisch over nadenkt. Terrorisme is sowieso iets dat in kleine groepjes opereert. En oorlog is iets dat je met grote wapens en de wapenindustrie uitvoert. En dat is ook gebeurd. Gewoon een willekeurig land binnenvallen, Afghanistan, Irak, nu dreigen ze weer Iran binnen te vallen. Waar slaat dat op? De verrechtsing en de dramatische verarming van Amerika heeft veel meer de Bush-regering te maken dan met 9-11. Die man heeft een setback teweeg gebracht. Als je alleen al de milieuwetten bekijkt, die door Clinton zijn ondertekend maar door Bush weer zijn teruggedraaid. Dat is niet meer terug te winnen. Inmiddels zijn die bossen gekapt en gaan we alleen voor de veiligheid van onze rijke mensen. Daar kan ik heel erg boos over worden, heel erg boos.

Nog even terug naar gaming en die virtuele wereld van u?

"Als het beperkt blijft tot de simpele vormen die er nu zijn, van wie de snelste of de sterkste is die wint, ja dat is geestelijke armoede, Maar er zijn heel veel andere toepassingen waar je gaming voor zou kunnen gebruiken. Voor onderwijs bijvoorbeeld. Je zou gaming fantastisch kunnen gebruiken voor alle soorten voorlichting en training. Neem een milieuspel, je zou een spel kunnen bedenken waarbij je de daden die je in nu doet, bij level twintig op je boterham krijgt net als in het echte leven. Als milieu daar geen typisch voorbeeld van is, dan weet ik het niet meer.

De dilemma's

Werkelijkheid

Jezus, Mohammed, Boedha, of Karl Marx?
"Boedha."

Che GueVara of Lenin?
"Che."

Marcus Bakker of Joop de Uyl?
"Wie is Marcus Bakker ook al weer? Doe maar Den Uyl."

Femke Halsema of Jan Marijnissen?
"Jan Marijnissen."

Pim Fortuyn of Willem van Oranje?
"Van Oranje, ik kan niks met Pim."

Hirsi Aali of Rita Verdonck?
"Geen van twee vind het allebei tangen."

Rutten of Rita Verdonck?
"Kan mij niet schelen, ik ben niet van die partij."

Particulier- of  Staatsonderwijs?
"Particulier maar met enige overheidsnormen voor de kwaliteit."

Sparen of beleggen?
"Hangt af van hoeveel geld je hebt."

Range Rover of Toyota Prius?
"Ik heb een  Prius"

A'dam of San Francisco
"Amsterdam."

NOS of CBS/NBC
"NOS."

Virtueel

Papier of Digitale krant?
"Papier."

Cash geld of Credit card?
"Pinpas."

TV of Internet?
"Geen verschil, tv bestaat straks niet meer."

Videoconference of Vergaderen aan tafel?
"Videotelefonie."

Interview zo of face to face?
"Maakt mij niet uit."

Computerspel of bordspel?
"Computerspel."

Voetbal op computer of in stadion?
"Interesseert me geen van beide."

Windows of Apple?
"Apple is veel mooier maar ik werk helaas met windows."

Slecht nieuws face to face of via de mail?
"E-mail is geen medium voor slechtweergesprekken of om iemand te ontslaan."

Surfen op zee of op de computer?
"Op zee."

» Article index